Wielu seniorów nie korzysta z przysługujących im świadczeń, bo procedury wydają się zbyt skomplikowane albo nikt im o nich nie powiedział. Tymczasem istnieją rozwiązania stworzone specjalnie po to, by wesprzeć osoby, które znaczną część życia poświęciły wychowaniu dzieci kosztem aktywności zawodowej. Jednym z najważniejszych jest dodatek do emerytury za urodzenie dziecka – świadczenie, które w określonych warunkach może realnie poprawić domowy budżet.
Urodzenie dziecka a emerytura – o co w tym chodzi?
W polskim systemie emerytalnym wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od odprowadzonych składek oraz długości okresów składkowych i nieskładkowych. Osoby, które przez wiele lat zajmowały się domem i dziećmi, często zgromadziły niewielki kapitał emerytalny. tąd pytanie: urodzenie dziecka a emerytura – czy jedno wpływa na drugie? Tak, ale nie bezpośrednio. Aby częściowo zniwelować tę lukę, wprowadzono przepisy potocznie nazywane programem Mama 4+. W praktyce to rodzicielskie świadczenie uzupełniające pozwalające państwu uzupełnić dochody osób wychowujących liczne potomstwo, gdy ich własna emerytura jest bardzo niska lub nie nabyły do niej prawa.
Co dokładnie oznacza dodatek? Definicja i podstawa prawna
Od 1 marca 2019 r. w Polsce obowiązuje ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Formalna jego nazwa to świadczenie uzupełniające dla osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci (potocznie: Mama 4+). W naszym artykule posługujemy się uproszczonym określeniem dodatek do emerytury za urodzenie dziecka – bo właśnie tak najczęściej pytają o to seniorzy i ich rodziny. Państwo wypłaca kwotę, która ma zapewnić dochód do wysokości corocznie waloryzowanej minimalnej emerytury osobom spełniającym kryteria. Jeśli ktoś nie ma żadnych własnych świadczeń – może otrzymać pełną kwotę. Jeśli pobiera niską emeryturę lub rentę – otrzyma wyrównanie.
Warunki: kto może otrzymać świadczenie?
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające może otrzymać:
- kobieta, która ukończyła 60 lat i urodziła oraz wychowała (lub tylko wychowała) co najmniej 4 dzieci,
- mężczyzna, który ukończył 65 lat i wychowywał co najmniej 4 dzieci, ponieważ matka zmarła, porzuciła rodzinę lub przez długi czas nie pełniła roli wychowawczej.
Dodatkowe warunki:
- zamieszkiwanie na terytorium Polski i posiadanie tu ośrodka interesów życiowych przez co najmniej 10 lat po ukończeniu 16. roku życia,
- posiadanie obywatelstwa polskiego lub innego państwa UE/EFTA z prawem pobytu w Polsce albo legalny pobyt na podstawie przepisów migracyjnych,
- brak dochodów pozwalających na samodzielne utrzymanie.
Co istotne, program ten bywa określany jako dodatek do emerytury dla matek z 4 dzieci, ale mężczyźni również mogą z niego skorzystać – pod warunkiem spełnienia powyższych warunków.
A co z rodzinami mniejszymi? Krótkie wyjaśnienie
W pytaniach w Internecie często pojawia się fraza: dodatek do emerytury za wychowanie 3 dzieci. Niestety nie. Świadczenie jest przewidziane wyłącznie dla osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci. W przypadku wychowania trojga dzieci nadal możliwe jest doliczenie okresów opieki jako nieskładkowych przy ustalaniu wysokości emerytury, ale nie daje to prawa do świadczenia Mama 4+.
Ile można otrzymać? Mechanizm wyliczania
Wysokość świadczenia jest powiązana z minimalną emeryturą ogłaszaną każdego roku (waloryzacja marcowa). Gdy ktoś nie ma żadnego prawa do emerytury ani renty – otrzyma pełną kwotę minimalnej emerytury jako dodatek do emerytury za urodzenie dziecka. Jeśli natomiast dana osoba ma już świadczenie niższe niż minimum, państwo dopłaci różnicę. Pytanie, które słyszymy często: ile doliczają za dzieci do emerytury? W tym programie nie ma stałej stawki „za każde dziecko”; liczy się spełnienie progu (minimum czworo) oraz uzupełnienie do poziomu minimalnej emerytury. Aktualną stawkę zawsze potwierdź w ZUS, ponieważ zmienia się ona corocznie. Dla wielu rodzin oznacza to praktycznie wyższa emerytura za dziecko – bo państwo wyrównuje brakujące środki do poziomu minimum.
Dokumenty i procedura krok po kroku
Aby otrzymać dodatek do emerytury za urodzenie dziecka, należy wypełnić formularz RSR (dostępny w placówkach ZUS/KRUS i na www.zus.pl) i złożyć go w ZUS (lub KRUS – jeśli tam jesteś ubezpieczona/y). Do formularza należy dołączyć:
- akty urodzenia dzieci (lub dokumenty potwierdzające opiekę),
- numery PESEL dzieci,
- oświadczenie o sytuacji osobistej i majątkowej,
- potwierdzenie zamieszkania i pobytu,
- dokumenty potwierdzające przerwy w wychowaniu dzieci, jeśli wystąpiły.
W praktyce pomocne jest przygotowanie krótkiej osi czasu: kiedy rodziły się dzieci, jakie były okresy opieki, czy pracowałaś/eś zawodowo, czy pobierałaś/eś świadczenia rodzinne. W razie braków ZUS wezwie do uzupełnienia.
Po rozpatrzeniu wniosku przez prezesa ZUS lub KRUS, decyzja zostanie przesłana do wnioskodawcy. Świadczenie wypłacane jest od miesiąca, w którym wydano decyzję – nie wcześniej jednak niż od ukończenia wieku emerytalnego.
Czy mężczyzna też może skorzystać z tego świadczenia?
Tak. Jeżeli ojciec (lub inny mężczyzna, który formalnie przejął wychowanie) faktycznie wychował co najmniej czworo dzieci i ukończył 65 lat, może otrzymać takie samo świadczenie uzupełniające (program Mama 4+) na tych samych zasadach co kobieta. Kluczowe jest udokumentowanie realnej opieki. W takich przypadkach często pomocne są świadectwa szkolne dzieci z wpisami o opiekunie, decyzje sądowe, zaświadczenia z ośrodków pomocy społecznej czy oświadczenia świadków, dokumenty dotyczące daty zgonu matki dzieci albo porzucenia bądź zaprzestania wychowywania przez nią dzieci przez długi okres.
Dodatek do emerytury za wychowanie 3 dzieci – czy istnieje?
Wiele osób pyta: czy przysługuje dodatek do emerytury za wychowanie 3 dzieci? Niestety nie. Świadczenie jest przewidziane wyłącznie dla osób, które wychowały co najmniej czworo dzieci. W przypadku wychowania trojga dzieci nadal możliwe jest doliczenie okresów opieki jako nieskładkowych przy ustalaniu wysokości emerytury, ale nie daje to prawa do świadczenia Mama 4+.
Kiedy dodatek do emerytury za urodzenie dziecka nie przysługuje?
Nie otrzymasz dodatku, jeśli:
- pobierasz emeryturę lub rentę w wysokości co najmniej minimalnej,
- jesteś tymczasowo aresztowany lub odbywasz karę pozbawienia wolności (poza dozorem elektronicznym),
- sąd ograniczył lub pozbawił Cię władzy rodzicielskiej,
- długotrwale nie wychowywałaś/eś dzieci,
- nie mieszkasz w Polsce.
Czy urodzenie dzieci wlicza się do emerytury?
Częściowo tak – ale na innych zasadach niż w programie Mama 4+. Okresy urlopu macierzyńskiego i wychowawczego mogą być traktowane jako okresy składkowe lub nieskładkowe i wpływać na wysokość standardowej emerytury. To jednak odrębny mechanizm niż dodatek do emerytury za urodzenie dziecka. Równie często pojawia się mit o rzekomej wcześniejszej emeryturze za urodzenie dzieci – obecnie przepisy nie przewidują automatycznego obniżenia wieku emerytalnego tylko z tego powodu. Jeśli spotykasz takie informacje w Internecie, traktuj je ostrożnie i sprawdzaj w ZUS.
Najczęściej zadawane pytania w kwestii wyższej emerytury za dziecko
Jak długo czeka się na decyzję? Zwykle kilka tygodni, zależnie od kompletności dokumentów.
Czy liczą się dzieci, które zmarły w dzieciństwie? Jeśli faktycznie sprawowano opiekę, można je uwzględnić – decyzja zależy od dokumentów.
Czy rozwód coś zmienia? Kluczowy jest faktyczny udział w wychowaniu. Jeśli po rozwodzie dzieci mieszkały z Tobą i Ty je wychowałaś/eś, warto to udokumentować.
Czy program łączy się z innymi świadczeniami? Tak, ale kwoty są sumowane do limitu – jeśli Twoja emerytura przekracza minimalną, świadczenie nie zostanie przyznane lub będzie symboliczne.
Dodatek do emerytury za urodzenie dziecka – podsumowanie
Program Mama 4+ ma wyrównywać szanse tych, którzy zamiast lat pracy na etacie poświęcili się rodzinie. Jeśli w Twojej rodzinie są osoby, które wychowały co najmniej czworo dzieci i mają niskie świadczenia, warto sprawdzić uprawnienia już dziś. Dodatek do emerytury za urodzenie dziecka nie jest przyznawany z urzędu – trzeba o niego zawnioskować.
Słowniczek pomocniczy
- Minimalna emerytura – corocznie waloryzowana kwota bazowa, do której wyrównuje świadczenie.
- Okresy składkowe/nieskładkowe – okresy, które ZUS uwzględnia przy obliczaniu emerytury.
- Świadczenie uzupełniające (Mama 4+) – oficjalna nazwa programu, który w naszym tekście opisujemy jako świadczenie (dodatek) dla rodziców licznych rodzin.