Czy można odziedziczyć emeryturę po zmarłej mamie lub tacie? To pytanie często pojawia się w rozmowach z rodzinami Seniorów, zwłaszcza w momentach trudnych – po odejściu bliskiej osoby. Przekonanie, że po śmierci rodzica można „przejąć” jego świadczenie emerytalne, funkcjonuje w społeczeństwie od lat. Jednak rzeczywistość prawna wygląda nieco inaczej. W tym artykule wyjaśniamy, co się dzieje z emeryturą po śmierci Seniora, kiedy możliwe jest uzyskanie renty rodzinnej, jak działa dziedziczenie środków z OFE i IKE oraz jakie formy wsparcia finansowego rzeczywiście przysługują najbliższym.
Co dzieje się z emeryturą po śmierci rodzica?
Emerytura to osobiste świadczenie przysługujące konkretnej osobie – nie jest majątkiem, który podlega dziedziczeniu jak np. mieszkanie czy samochód. Z chwilą śmierci świadczeniobiorcy prawo do wypłaty emerytury wygasa. Zdarza się jednak, że rodzina nie informuje od razu ZUS-u o zgonie i świadczenie zostaje wypłacone już po śmierci Seniora. W takiej sytuacji konieczny jest zwrot nienależnie pobranych pieniędzy.
To istotne, ponieważ błędnym założeniem jest, że jeśli świadczenie dotarło na konto, to należy się rodzinie. Tymczasem emerytura po rodzicu, która została wypłacona po jego śmierci, musi zostać zwrócona – chyba że została wypłacona za miesiąc, w którym nastąpił zgon, a osoba zmarła przeżyła choćby jeden dzień tego miesiąca.
Dziedziczenie emerytury po rodzicach – co mówią przepisy?
Zgodnie z przepisami polskiego prawa, nie istnieje możliwość dziedziczenia emerytury po matce lub dziedziczenia emerytury po ojcu w klasycznym znaczeniu. Świadczenie emerytalne nie wchodzi w skład masy spadkowej i nie może być „przekazywane” innym członkom rodziny. Zatem emerytura dziedziczona to pojęcie mylące – bo choć samo świadczenie nie przechodzi na potomków, istnieją inne formy pomocy finansowej dla bliskich zmarłego seniora.
Renta rodzinna – kiedy przysługuje?
Najczęściej z dziedziczeniem emerytury mylona jest renta rodzinna. To świadczenie przysługujące niektórym członkom rodziny osoby zmarłej, która miała prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy.
Kto może otrzymać rentę rodzinną?
- dzieci do 16. roku życia (lub do 25. roku życia, jeśli się uczą),
- wdowa lub wdowiec (jeśli spełniają określone warunki: np. wiek lub opieka nad dzieckiem),
- rodzice zmarłego, jeśli byli na jego utrzymaniu.
Wysokość renty rodzinnej zależy od liczby uprawnionych:
- 85% świadczenia – dla jednej osoby uprawnionej,
- 90% – dla dwóch osób,
- 95% – dla trzech i więcej.
To ważne: renta rodzinna nie jest równa emeryturze zmarłego – oblicza się ją na podstawie procentowej wartości świadczenia, które przysługiwałoby osobie zmarłej.
Dziedziczenie emerytury po matce lub ojcu a OFE i IKE
Choć dziedziczenie emerytury po rodzicach nie jest możliwe, sytuacja zmienia się w przypadku środków gromadzonych w II i III filarze.
Co można odziedziczyć?
- Środki z Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE) – po śmierci osoby, która miała tam konto, mogą zostać przekazane wskazanej osobie uposażonej lub spadkobiercom ustawowym.
- Środki z Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE) i Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) – także podlegają dziedziczeniu, jeśli zmarły wyznaczył beneficjentów lub spadkobierców.
W odróżnieniu od klasycznej emerytury, pieniądze z OFE, IKE i IKZE są traktowane jak majątek, dlatego mogą zostać przekazane rodzinie.
Dziedziczenie renty – czy jest możliwe?
W niektórych przypadkach możliwe jest dziedziczenie renty po zmarłym, ale – podobnie jak w przypadku emerytury – nie odbywa się to automatycznie ani w sensie dosłownym. Jeśli osoba zmarła pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, jej bliscy mogą – po spełnieniu określonych warunków – ubiegać się o rentę rodzinną po niej. To zatem nie przejęcie renty, ale nowo przyznane świadczenie na innych zasadach.
Jakie inne formy wsparcia finansowego przysługują rodzinie seniora?
Warto wiedzieć, że po śmierci osoby pobierającej emeryturę, bliscy mogą liczyć na:
- zasiłek pogrzebowy – 4000 zł wypłacane przez ZUS osobie, która pokryła koszty pochówku (niekoniecznie członkowi rodziny),
- świadczenia socjalne – np. dodatki mieszkaniowe, zasiłki celowe czy pomoc z MOPS/GOPS dla wdów lub samotnych dzieci,
- świadczenia kombatanckie lub specjalne dodatki emerytalne (w przypadku seniorów zasłużonych lub z orzeczeniami).
Najczęstsze pytania rodzin – wyjaśniamy
Czy mogę przejąć emeryturę mamy, jeśli się nią opiekowałam?
Nie, emerytura nie podlega dziedziczeniu – chyba że spełniasz warunki do renty rodzinnej.
Czy można dostać zaległą emeryturę, jeśli zmarła osoba nie zdążyła jej odebrać?
Tak – świadczenie może być wypłacone osobom uprawnionym, jeśli przysługiwało zmarłemu przed jego śmiercią.
Czy emerytura dziedziczona może być rozdzielona między dzieci?
Nie – chyba że chodzi o środki z OFE lub IKE, które dzieli się zgodnie z testamentem lub ustawowo.
Dziedziczenie emerytury po rodzicach: co warto zapamiętać?
- Dziedziczenie emerytury po rodzicach nie jest możliwe, ponieważ emerytura to osobiste świadczenie, które wygasa wraz ze śmiercią świadczeniobiorcy.
- Możliwe jest uzyskanie renty rodzinnej, jeśli spełnione są odpowiednie warunki.
- Środki z OFE, IKE i IKZE podlegają dziedziczeniu i mogą być przekazane bliskim.
- Zasiłek pogrzebowy i inne formy wsparcia są dostępne dla rodzin, które przejmują odpowiedzialność za pochówek lub dalsze życie po stracie.
W Domu Seniora Anna wierzymy, że rozmowa o przyszłości – także finansowej – jest wyrazem miłości i troski. Dlatego zachęcamy rodziny naszych mieszkańców do wspólnego planowania, a w razie potrzeby – służymy pomocą i wsparciem psychicznym.